SHARE
X

Rola inspektora QA/QC w trakcie realizacji inwestycji w energetyce

Autor: Gabriel Ligęska, Kierownik Projektu Energetyka TÜV Rheinland Polska
Źródło: Jakość, Magazyn TÜV Rheinland Polska 3/2013

Zapewnienie jakości QA - quality assurance i kontrola jakości QC – quality control to złożone procesy, które mają doprowadzić do zagwarantowania najwyższej jakości, a przede wszystkim bezpieczeństwa inwestycji. Przy dużych projektach, gdzie ryzyko awarii może kosztować miliony, potrzebna jest każda para oczu. Najlepiej, jeśli są to oczy doświadczonych inspektorów, którzy w swojej karierze widzieli niejedno.

Określenia QA i QC zwykle wymieniane są łącznie, gdyż w dużej mierze procesy zapewnienia i kontroli jakości są nierozerwalne. Quality assurance to system zapobiegania powstawaniu niezgodności i wad. Składa się z ogółu zaplanowanych, działań koniecznych do zapewnienia spełnienia wymagań jakościowych produktu czy usługi w trakcie ich realizacji. QA koncentruje się na planowaniu, ewidencji i zbiorze wytycznych, które są niezbędne do zapewnienia jakości wyrobu lub usługi. Planowanie podejmowane jest na początku projektu i jest zgodne z obowiązującymi przepisami i normami obowiązującymi w danej branży lub gałęzi przemysłu.

QC (quality control) to system wykrywania niezgodności i wad wykorzystujący różne techniki badań i kontroli w celu identyfikacji potencjalnych błędów i wad w gotowych produktach czy usługach. QC jest narzędziem potwierdzającym, że zostały spełnione wymagania jakości wykonania produktu i usługi a w przypadku stwierdzenia niezgodności jest sprzężeniem zwrotnym do QA.

Działania wchodzące w skład procesów QA i QC

Zakres prac jakościowych, realizowanych na różnych obiektach przemysłowych przez inspektorów TÜV Rheinland Polska jest zawsze jednoznacznie uzgodniony z inwestorem. W przypadku obecnie realizowanego zlecenia w Elektrowni w Połańcu kontroli jakości podlegają prace modernizacyjne kotłów wg projektu Feniks oraz prace remontowe prowadzone przez Biuro Remontów Elektrowni. Podstawowym dokumentem, określającym zakres kontroli jest tzw. Plan Kontroli i Badań. Dokument ten jednoznacznie reguluje warunki jakie musi spełnić wykonawca, żeby powierzony mu zakres robót został przyjęty przez inwestora. W oparciu o zapisy w/w planu i związane z nim normy przedmiotowe inspektorzy realizują czynności kontrolne.

W zależności od zakresu przedsięwzięcia, uwarunkowań technicznych, warunków technologicznych, specyfiki urządzeń itp., ilość i zakres punktów kontrolnych jest różny. W przypadku elektrowni operuje się głównymi pojęciami: tj. kotła, turbiny, generatora. Pod tymi nazwami kryją się wiele urządzeń i instalacji pomocniczych stanowiących elementy składowe całego bloku energetycznego.

Każdy z inspektorów QA/QC ma przydzielone urządzenie / instalację lub ich elementy składowe i określony zakres czynności kontrolnych do wykonania. Od chwili zgłoszenia przez wykonawcę rozpoczęcia prac, aż do momentu ich zakończenia i odbioru komisyjnego, inspektor sprawuje kontrolę całościową nad ich prawidłowym przebiegiem.

Codzienna praca inspektorów

Działalność kontrolna jest dostosowana do natężenia, zakresu i postępu wykonywanych prac montażowych Każdy z inspektorów poświęca około 80% czasu pracy na bezpośrednie nadzory na placu budowy. Skład osobowy zależy od stopnia skomplikowania inwestycji oraz od zakresu kontroli wcześniej uzgodnionego z inwestorem. W przypadku Elektrowni w Połańcu na co dzień zaangażowani są trzej inspektorzy kontroli jakości, a czynności kontrolne trwają nieprzerwanie przez siedem dni w tygodniu. Dodatkowo w skład grupy inspektorów QA/QC w Połańcu wchodzą również osoby odpowiedzialne za skompletowanie i finalne przygotowanie dokumentacji odbiorowej dla Urzędu Dozoru Technicznego przed wykonaniem próby wodnej.

Zarówno przy nowych, jak i remontowanych obiektach czy nawet pojedynczych instalacjach większość elementów i podzespołów urządzeń głównych, wykonuje się w warsztacie, poza placem budowy. Elementy składowe stanowią ich integralną część, więc podlegają takim samym procedurom kontrolnym co gotowy wyrób. Inspektor prowadzący kontrole jakości prefabrykatów bezpośrednio w miejscu ich produkcji, wykonuje takie same czynności inspekcyjne, jak jego kolega przy montażu elementów.

Działania takie niosą ze sobą korzyść, w postaci znacznego ograniczenia bezpośredniego zagrożenia ewentualnym opóźnieni w realizacji projektu. Takie ryzyko mogłoby powstać na skutek wycofania wadliwej partii dostarczanej prefabrykacji bezpośrednio z miejsca budowy, co w praktyce wstrzymuje prace montażowe i wpływa niekorzystnie na harmonogram całej budowy.

Każdy z inspektorów składa raport dzienny z czynności kontrolnych, które przeprowadził w danym dniu oraz raport tygodniowy, będący podsumowaniem wszystkich czynności inspekcyjnych z danego tygodnia. Zgłoszone uwagi czy nieprawidłowości stwierdzone na placu budowy są odnotowywane i w formie raportu przekazywane do inwestora.

Wykrywanie niezgodności i sytuacji niebezpiecznych

Rolą inspektora QA/QC jest dbanie o powodzenie projektu w uzgodnionym zakresie.

W przypadku stwierdzenia niezgodności lub wady inspektor podejmuje decyzję czy ich „ranga” wymaga interwencji ze strony inwestora. W wielu wypadkach zlokalizowane niezgodności są zgłaszane bezpośrednio do wykonawcy i to po jego stronie leży konieczność jej usunięcia. Pojęcie wady w rozumieniu ogólnym, nie jest tożsame w przypadku prac spawalniczych. W nomenklaturze spawalniczej funkcjonuje pojęcie niezgodności spawalniczej. W zależności od rodzaju, wielkości i ilości występujących niezgodności spawalniczych mówimy o wadzie. Dlatego kwalifikacje i doświadczenie inspektora mają w tym przypadku znaczenie do jakiej kategorii zaliczyć wykryte niezgodności.

Ponieważ kontrola i zapewnienie jakości są prowadzone w zakresie nadzoru inwestorskiego w przypadku stwierdzenia krytycznych wad i niezgodności to po stronie inwestora leży podjęcie decyzji co do zakresu dalszych działań. Sytuacja taka ma zazwyczaj miejsce wówczas, kiedy stwierdzone wady zagrażają kontynuowaniu dalszych prac montażowych. W takich przypadkach inspektor QA/QC jest doradcą technicznym dla inwestora w kwestii wyboru najbardziej optymalnego rozwiązania zaistniałego problemu.

Czy kontrole strony trzeciej są obowiązkowe?

Firmy, które decydują się na wielomilionowe inwestycje stają przed wyborem, czy wyznaczyć wśród swoich pracowników osoby dysponujące odpowiednimi uprawnieniami i doświadczeniem w branży do prowadzania nadzoru, czy też skorzystać z usług firmy zewnętrznej?

Inwestycje sektora energetyki tj prace remontowe, modernizacyjne czy też prace obejmujące budowę nowych jednostek produkcyjnych są prowadzone w zakładach oraz przez zakłady, których statut działalności oparty jest na produkcji energii elektrycznej i ciepła a nie na samym prowadzeniu takich inwestycji. W praktyce rzadko się więc zdarza aby zakłady, zatrudniały osoby z odpowiednimi uprawnieniami i wiedzą z tak wielu specyficznych dziedzin, by móc poradzić sobie z samodzielnym prowadzeniem dużych projektów inwestycyjnych. Dlatego też inwestorzy decydują się na korzystanie z usług specjalistycznych firm zewnętrznych, które dysponują wysokokwalifikowaną kadrą inżynierską. Koszty związane z wynajęciem firmy niezależnie kontrolującej jakość są w konsekwencji mniejsze niż pozostawienie realizacji prac bez należytego nadzoru. Koszt działalności QA/QC jest w konsekwencji późniejszym zyskiem wynikającym z braku kosztownych awarii i nieplanowanych odstawień remontowych jednostek produkcyjnych, czy tez instalacji pomocniczych.

Zdaniem Piotra Okonia, Dyrektora Projektu Feniks GDF SUEZ Energia Polska - kontrole jakościowe są jednym z kluczowych czynników sukcesu. Wprowadzanie strony trzeciej dla wykonania kontroli jakościowych jest powszechną praktyką w naszej Grupie w zakresie realizacji projektów inwestycyjnych. – podkreśla. Zakres ten jest standardowo wykonywany przez Inżyniera Projektu. W projekcie Feniks rolę Inżyniera Projektu stanowią nasi (GSEP) specjaliści wspierani przez firmy zewnętrzne, w zakresie kontroli jakości przez TÜV Rheinland Polska.

Korzyści dla inwestora i wykonawcy

Bezpośrednią korzyścią dla Inwestora jest pewność, że powierzony wykonawcy front robót będzie w należyty sposób kontrolowany, przez kompetentny nadzór. Poza czynnościami kontrolnymi, nadzór inwestorski może pełnić również rolę doradczą w sprawach technicznych związanych z konkretnym projektem inwestycyjnym.

- Dla mnie osobiście kontrola jakości przeprowadzona na odpowiednio wysokim poziomie jest gwarancją dobrze zainwestowanych pieniędzy. Inaczej mówiąc wyremontowane czy też wybudowane instalacje mają pracować bezawaryjnie przez następnych szereg lat – wyjaśnia Piotr Okoń z GDF SUEZ Energia Polska. - Proces kontroli obecnie wdrożony w projekcie będziemy chcieli przenieść na grunt pozostałych inwestycji i standardowych remontów przeprowadzonych elektrowni. Widzimy w tym procesie dodatnią wartość, która być może nie jest widoczna od razu ale powinna zaowocować w przeciągu kilkunastu następnych lat poprzez mniejszą awaryjność układów, czyli mniejsze koszty eksploatacyjne – dodaje.

Z punktu widzenia wykonawcy sprawa jest bardziej skomplikowana. Teoretycznie, każde prace powinny być realizowane w należyty sposób, z poszanowaniem zasad sztuki inżynierskiej i obowiązujących norm. Praktyka wykazuje jednak, że niektóre firmy wykonawcze mają odmienne zdanie w tej kwestii. Podstawowym kryterium ich działalności jest maksymalizacja zysków. Dlatego też część firm wykonawczych traktuje inspektorów nadzoru jako zło konieczne, natomiast inne potrafią dostrzec w kontroli osób trzecich naukę dla siebie i swoich pracowników w podnoszeniu jakości świadczonych usług a tym samym stać się bardziej konkurencyjnym na rynku.

TÜV Rheinland Polska jest w czołówce firm certyfikacyjnych i badawczych w Polsce. Spółka jest częścią międzynarodowego koncernu TÜV Rheinland Group, działającego w Niemczech od ponad 140 lat. Polski oddział w trakcie kilkunastu lat działalności zdobył pozycję eksperta w dziedzinie certyfikacji wyrobów, technologii, systemów zarządzania i personelu na krajowym rynku. Wśród klientów TÜV Rheinland Polska znajdują się obecnie największe przedsiębiorstwa m. in. z branży spożywczej, budowlanej, energetycznej i medycznej. Więcej informacji: www.tuv.pl

Kontakt dla mediów:
Agata Tynka
Specjalista ds. Public Relations
TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o.
tel.: +48 32 271 64 89 w. 105
email: agata.tynka@pl.tuv.com
www.tuv.pl